„Na początku był pokój, w nim stół, krzesło i dyrektor Artur Taube”. Rok 1945 był rokiem tworzenia. Żadne słowa nie są w stanie oddać jego gorączkowej atmosfery wyzwalającej w ludziach niebywałą energię do budowania niemal z niczego, niemal od podstaw nowego życia. Takim właśnie entuzjastom zawdzięcza swe powstanie Państwowa Średnia Szkoła Muzyczna w Krakowie. Dyrektor Artur Taube, znany pianista i pedagog, otrzymał wspomniany na wstępie pokój przy ulicy Basztowej oraz akt urzędowy z ówczesnego Ministerstwa Kultury i Sztuki, powołujący placówkę. Z czasem Szkoła zyskiwała nowe pomieszczenia, z reguły nieodpowiednie i położone w różnych punktach miasta. Lekcje, oprócz słynnego pokoju przy Basztowej i mieszkań pedagogów, odbywały się w Liceum im. Nowodworskiego przy Placu na Groblach, przy Placu Inwalidów, przy ul. Szerokiej. Sytuacja się poprawiła, gdy Szkole przydzielono część dawnych koszar przy Warszawskiej 24, tam też mieściła się Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna. Wkrótce jednak obie placówki ustąpić musiały miejsca Politechnice. Średnia Szkoła Muzyczna mieściła się przez krótki czas przy Szerokiej 2, a kolejna przeprowadzka w 1951 roku usytuowała ją w klasztorze SS. Miłosierdzia przy Warszawskiej 11. Finalnie w 1977 roku, po przeszło dwudziestu latach istnienia, Szkoła otrzymała własne lokum. Powróciła na ulicę Basztową 9, do budynku, w którym znalazły schronienie również dwie inne szkoły kształcące muzyków: Państwowa Podstawowa Szkoła Muzyczna i Państwowe Liceum Muzyczne założone w 1946 roku również przez Artura Taubego.

Nie tylko baza lokalowa ulegała zmianie, zmieniali się również dyrektorzy. Artur Taube prowadził Szkołę przez cztery najtrudniejsze organizacyjnie lata, kiedy to środki finansowe zdobywano na bieżąco w formie doraźnych zapomóg z puli centralnych władz szkolnych lub z kasy miejskiej, bądź dzięki energicznej działalności Komitetu Rodzicielskiego. Pierwszy budżet i stałą dotację przyznano Szkole w 1949 roku. Ale wówczas dyrektorem był już Kazimierz Krzyształowicz, wielce zasłużony dla krakowskiej muzyki pianista i pedagog. Jego dyrekcja trwała zaledwie rok, w 1950 roku objął bowiem klasę fortepianu w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej, natomiast Średnią Szkołę objęła na dwa lata również pianistka, Maria Ogilbianka. Rok szkolny 1952/1953 to dyrektura Bronisława Rutkowskiego, pełniącego jednocześnie obowiązki prorektora Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej. We wrześniu 1953 roku dyrektorem Szkoły został Juliusz Weber. Tę funkcję pełnił przez siedemnaście lat, do czerwca 1971 roku, i chociaż nie były to lata łatwe, potrafił zapewnić Szkole tak potrzebną w procesie nauczania stabilizację. Od 1966 roku Szkoła nosi nazwę Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia, choć w pamięci jej wychowanków zawsze pozostanie Średnią. Po przejściu na emeryturę Juliusza Webera, zastąpił go w roku szkolnym 1971/1972 Eugeniusz Pabian. On to kierował remontem i adaptacją budynku przy ul. Basztowej 9, on też rozpoczął starania o wyposażenie Szkoły w organy niezbędne do prowadzenia nauczania gry na tym instrumencie. Wybudowała je niemiecka firma Sauer, a uroczyste oddanie do użytku nastąpiło w październiku 1977 roku. Od miesiąca dyrektorem Szkoły był wówczas kolejny jej wychowanek Aleksander Tippe, dotąd wizytator szkół artystycznych.

Dzięki zabiegom nowego dyrektora Szkoła otrzymała patrona. Nadano jej imię Władysława Żeleńskiego, wybitnego kompozytora, założyciela i długoletniego dyrektora Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego w Krakowie. 16 czerwca 1979 roku odbyła się w Szkole uroczystość, w czasie której nastąpił akt nadania imienia patrona oraz odsłonięto jego popiersie dłuta A. Śliwy, ufundowane przez władze miejskie. Szkoła otrzymała też sztandar, dar Towarzystwa Muzycznego w Krakowie, którego Żeleński był niegdyś prezesem. Intencją Szkoły było i jest gromadzenie pamiątek po Władysławie Żeleńskim. Część z nich, np. ozdobną pałeczkę dyrygencką otrzymaną przez Żeleńskiego w 1879 roku na zakończenie jego działalności w Warszawskim Towarzystwie Muzycznym, podarowali jego żyjący potomkowie, część - np. rękopis partytury Koncertu fortepianowego Es-dur - została zakupiona przez Szkołę. W posiadaniu Szkoły jest również egzemplarz „Nauka pierwszych zasad muzyki” autorstwa Władysława Żeleńskiego wydany w 1898 roku. W 1991 roku Aleksander Tippe przeszedł na emeryturę i po raz pierwszy ogłoszony został konkurs na dyrektora Szkoły.

W wyniku konkursu dyrektorem Szkoły został Stefan Wojtas - pianista i pedagog. Blisko trzydzieści lat temu ukończył Średnią Szkołę, ale rozstał się z nią jedynie na czas studiów w Akademii Muzycznej. Już na roku dyplomowym podjął pracę pedagogiczną w Średniej Szkole Muzycznej łącząc ją później z pracą w Akademii. Jego dyrektura to porządkowanie, dalszy rozwój   infrastruktury, poszerzenie oferty, stałe podnoszenie poziomu dydaktyki.

Osobną, piękną kartę rozwoju Szkoły stanowi historia powstania Sali Koncertowej, dzięki której uczniowie mają możliwość prezentacji swoich umiejętności i talentów.

Mówiąc o ludziach, którzy kierując Szkołą wywierali piętno na jej obliczu, nie sposób pominąć osób, pełniących przez lata funkcję zastępcy dyrektora. Stefan Smiczka od 1951 roku przez dwadzieścia lat był duszą Szkoły; jego następczyni Domicela Dąbrowska-Łuciuk przez siedemnaście lat - od 1971 do 1987 roku nie szczędziła sił ni czasu w pełnej poświęcenia pracy z młodzieżą, Zdzisława Zielińska-Różewicz pełniła funkcję zastępcy dyrektora od 1984 do 1992 roku. Ich tradycje podtrzymuje obecnie Ewa Nowak.

Szkoła miała i ma do dziś szczęście do wspaniałych pedagogów. Uczyli w niej najlepsi: Zbigniew Drzewiecki, Eugenia Umińska, Halina Czerny-Stefańska, Henryk Sztompka, Kazimiera Terterowa, Ludwik Stefański, Bronisław Rutkowski, Halina Ekierówna, Stanisława Argasińska, Józef Chwedczuk, Maria Dziewulska, Maria Modrakowska, Franciszek Skołyszewski, Aleksander Frączkiewicz, Jan Hoffman, Bronisław Romaniszyn, Jerzy Katlewicz, Jan Jargoń. To zaledwie kilkanaście nazwisk. Pełna lista pedagogów Szkoły, którzy odgrywali i odgrywają wielce znaczącą rolę w kształtowaniu polskiej kultury muzycznej, nazwisk znanych ogólnie z afiszów koncertowych, wydawnictw i prac naukowych - byłaby bardzo długa.

Od chwili powstania Szkoły istniały trzy wydziały: instrumentalny, wokalny i instruktorski, który od 1957 roku nosił nazwę wychowania muzycznego wraz z sekcją teorii i rytmiki. W roku szkolnym 1971/1972 zlikwidowano wychowanie muzyczne i wydziały zamieniono na sekcje. Kształcono więc w sekcjach: instrumentalnej, wokalnej i rytmicznej. Po kolejnej reorganizacji PSM II stopnia kształci dziś młodzież w trzech sekcjach instrumentalnych (dętej, smyczkowej i klawiszowej) oraz wokalnej i rytmiki. Zajęcia teoretyczne odbywają się w ramach sekcji przedmiotów ogólnomuzycznych.

Najobszerniejsza jest lista wybitnych absolwentów, którzy w ciągu 70 lat wyrośli w Szkole; wśród absolwentów starszego pokolenia są nazwiska wielu wybitnych dziś muzyków - kompozytorów, dyrygentów, wykonawców o światowej i europejskiej sławie.

Szkoła jest także organizatorem kilku konkursów o zasięgu ogólnopolskim, z których część ma już wieloletnią tradycję i stanowi ważny punkt na polskiej mapie konkursowej.

W roku szkolnym 1953/1954 powstała w Szkole Orkiestra Symfoniczna, która pod batutą kolejno: Stanisława Gałońskiego, Mariana Lidy, Krzysztofa Missony, Jerzego Salwarowskiego, Andrzeja Kisielewskiego, Tomasza Lidy, Jerzego Jamińskiego, Małgorzaty Bińczyckiej, Joanny Nowickiej, Krzysztofa Dziewięckiego, Stanisława Krawczyńskiego i Joanny Natalii Ślusarczyk do dziś odnosi sukcesy w kraju i za granicą, wspomagana dzielnie przez chór, który po Stanisławie Gałońskim prowadzili kolejno: Lucjan Laprus, Ewa Michnik, Bogusław Grzybek, Monika Bachowska, a obecnie Małgorzata Tęczyńska-Kęska.

Z ogromnej puli koncertów piękną kartą w historii zapisały się: w 1962 roku w Wiedniu i Linzu koncert kameralnej orkiestry szkolnej wraz z solistami, w 1964 występy w NRD - w Weimarze, Dreźnie, Jenie i Eisenau, w roku 1966 - znów koncerty w Wiedniu i Linzu oraz Debreczynie, 1974 - wyjazdy koncertowe do Szwecji, 1981 - koncerty w Bułgarii, powtórzone potem w 1984 roku, 1983 rok przyniósł wyjazd chóru do Włoch na międzynarodowy konkurs do Loreto uwieńczony złotym medalem i koncertami w Recanti, Asyżu i Watykanie. 1986 rok to koncerty w Jugosławii, 1988 w RFN, 1992 we Lwowie, w Brnie, Wendelstein, Norymberdze, Rastatt i Pradze. W 2001 roku w Lipsku i Eisenach uczniowie Szkoły brali udział w koncertach Międzynarodowej Orkiestry Młodych Muzyków w ramach Międzynarodowego Festiwalu Bachowskiego.

W 2004 roku orkiestra i soliści koncertowali w Odense na zaproszenie Odense Musikskole a także w Erfurcie, Jenie i Weimarze, w ramach wymiany województwa małopolskiego z Turyngią. W 2006 roku orkiestra wystąpiła w Sztokholmie na zaproszenie Musikskolan Lilla Akademien.

Dodać do tego należy także koncerty chóru szkolnego „Pro Musica”, który pod dyrekcją Bogusława Grzybka w roku szkolnym 1997/1998 występował we Lwowie, w Stryju i Kołomyi, a w 2003 roku w Kijowie i Odessie.

W nawiązywaniu kontaktów zagranicznych połączonych z wymianą młodych muzyków Szkoła umiejętnie wykorzystuje środki Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz fundusze unijne. W 2008 roku szkolna orkiestra kameralna kierowana przez Stanisława Krawczyńskiego wyjechała z koncertami do Francji. W Vannes, Riantec i Cannes przedstawiła z wielkim powodzeniem muzykę polską. Rok później szkolna orkiestra koncertowała w Kijowie, w tamtejszym Instytucie Muzycznym im. Reinholda Gliera i w Muzeum Sztuki Ludowej. Była to realizacja projektu „Muzyka bez granic. Młodzież polska i ukraińska we wspólnej Europie”.

Kolejne tournée koncertowe to wyjazd orkiestry pod dyrekcją Stanisława Krawczyńskiego z pianistą Marcinem Koziakiem wiosną 2010 roku do Norwegii i Islandii w ramach projektu „Muzyka Chopina w barwach Północy”, realizowanego ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego.       

W 2011 roku orkiestra kierowana przez Stanisława Krawczyńskiego ponownie koncertowała w Vannes, Malestroit, Arradon i Riantec we Francji. Rok 2012 to wymiana młodzieży Krakowa i Odessy w ramach projektu „Muzyka ponad granicami. Kulturalny most między Polską i Ukrainą”, zaś w 2013 w marcu orkiestra kameralna pod dyrekcją Joanny Natalii Ślusarczyk wraz z solistami i combo jazzowym prowadzonym przez Kazimierza Chludka, koncertowała na zaproszenie jazzmana Izzy’ego Rudnicka w Chicago i Cincinatti w USA, popularyzując muzykę polską. Na przełomie kwietnia i maja w wyniku współpracy z Konserwatorium w Douai wyjechała do Francji, a w listopadzie koncertowała w Tel Awiwie, tym razem w ramach projektu „Muzyczna Międzynarodowa Wymiana Młodzieży Kraków – Tel Awiw”.

W kwietniu 2014 roku młodzi muzycy ponownie pojechali do Norwegii i Islandii, realizując w ten sposób kolejny projekt „W poszukiwaniu inspiracji – muzyczne wędrówki młodzieży. Norwegia – Islandia – Polska”.              

Orkiestra Szkoły została laureatem II Ogólnopolskiego Konkursu Orkiestr Szkolnych Szkół Muzycznych II stopnia, organizowanego przez Akademię Filmu i Telewizji, Centrum Edukacji Artystycznej, Fundację Edukacja i Muzyka oraz Program 2 Polskiego Radia, co było dużym sukcesem. 8 grudnia 2014 roku uroczysty koncert w Studio Koncertowym Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego w wykonaniu uczniów Szkoły był wspaniałym zwieńczeniem tego konkursu.

Szkoła może poszczycić się także wybitnymi młodymi solistami, którzy w ciągu ostatnich lat rozpoczęli swoje życie artystyczne, potwierdzone wieloma osiągnięciami na gruncie ogólnopolskim i międzynarodowym. Lista Konkursów, w których zostali laureatami jest bardzo długa i zróżnicowana.

Jeśli dodać do tego liczne koncerty w kraju z programami, jakich nie powstydziłyby się zawodowe zespoły, płyty nagrane przez szkolne zespoły i solistów, audycje telewizyjne z udziałem uczniów – stanowi to bogaty i różnorodny obraz artystycznych działań Szkoły.

Obszerna część z wydarzeń szkolnych zebrana jest w folderach jubileuszowych, wydawanych w kolejnych 10-leciach z okazji uroczystych Jubileuszy, świętowanych przez Szkołę. Choć pewne jest, że nawet najbardziej skrupulatne zestawienie faktów nie odda Jej atmosfery oraz faktu, że w PSM II stopnia im. W. Żeleńskiego dojrzewali i dojrzewają po dziś dzień prawdziwi miłośnicy muzyki.

 prof.-Artur-Taube-1
Pierwszy dyrektor szkoły
Artur Taube

szkola1996
Budynek szkoły w 1996 r.

szkola2004 1-172x230
Budynek szkoły w 2004 r.

Krzysztalowicz-Kazimierz-180x230
Kazimierz Krzyształowicz

Ogilbianka-Maria-150x230
Maria Ogilbianka

Weber-Juliusz-230x195
Juliusz Weber

Pabian-Eugeniusz-160x230
Eugeniusz Pabian

Tippe-Aleksander-230x204
Aleksander Tippe

St Wojtas aktualne 1
Stefan Wojtas

sztandar-139x230
Wręczenie sztandaru w 1979 r.

plakaty-145x230
Plakaty koncertów

zloty-medal-230x195
Złoty Medal 1983 r.

Minigaleria zdjęć szkoły dziś:

szkola galeria
Galeria Grafiki na trzecim piętrze

korytarz
Korytarz

winda parter
Winda

szkola wejscie
Wejście do szkoły

winda
Winda - szyb

3pietro
Korytarz

Szczególnie polecamy